गर्मी मौसम दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ । जसको असर मानिसको स्वास्थ्य, कृषि, पानीको स्रोत तथा वातावरणमा देखिन थालेको छ । यस्तो अवस्थामा गर्मीबाट जोगिन व्यक्तिगत सतर्कता मात्र होइन, सामूहिक सचेतना पनि अत्यन्त आवश्यक बनेको छ । विशेषगरी शहर क्षेत्रमा बढ्दो कङ्क्रिट संरचना, वन विनाश र प्रदूषणले तापक्रम झन् बढाएको छ । दिउँसोको चर्को घाममा काम गर्न बाध्य मजदुर, यातायातकर्मी, वृद्धवृद्धा तथा बालबालिका सबैभन्दा बढी जोखिममा छन् । अत्यधिक गर्मीले डिहाइड्रेसन, लु लाग्ने, थकान, टाउको दुख्ने, बेहोस हुनेजस्ता समस्या निम्त्याउन सक्छ । कतिपय अवस्थामा यसले ज्यानसमेत लिन सक्छ । गर्मीबाट बच्न सर्वसाधारणले केही सामान्य तर महत्वपूर्ण सावधानी अपनाउन आवश्यक छ । प्रशस्त पानी पिउने, घामको समयमा अनावश्यक बाहिर ननिस्कने, हल्का र सुती कपडा लगाउने तथा फलफूल र झोलिलो खानेकुरा सेवन गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ । विद्यालय, कार्यालय तथा सार्वजनिक स्थानमा पनि गर्मीबाट बच्ने उपायबारे जानकारीमूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिनुपर्छ । अत्यधिक घाममा बाहिर ननिस्कनु, आवश्यक परे टोपी, छाता वा सनग्लास प्रयोग गर्नु, हल्का कपडा लगाउनु तथा बिहान वा साँझ मात्र बाहिर निस्कनु जस्ता सतर्कता अपनाउनु आवश्यक हुन्छ । घर वा कार्यस्थलमा शीतल वातावरण कायम राख्न झ्यालढोका खुला राखेर हावाको आवागमन सुनिश्चित गर्नु वा पंखा र कूलरको प्रयोग गर्नु उपयुक्त उपाय हुन् । खानपानमा पनि गर्मीको मौसममा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।

सरकार र स्थानीय तहले पनि दीर्घकालीन योजना बनाउन जरुरी छ। सडक किनारमा वृक्षारोपण, खुला हरियाली क्षेत्र संरक्षण, सुरक्षित खानेपानीको व्यवस्था तथा जलवायु परिवर्तन नियन्त्रणका नीति प्रभावकारी रूपमा लागू गर्नुपर्छ। केवल चेतावनी जारी गरेर मात्र दायित्व पूरा हुँदैन; नागरिकको स्वास्थ्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने ठोस काम आवश्यक छ। गर्मी प्राकृतिक प्रक्रिया भए पनि यसको तीव्रता बढ्नु मानव गतिविधिसँग जोडिएको वास्तविकता हो। त्यसैले प्रकृतिप्रति जिम्मेवार बन्ने, वातावरण संरक्षण गर्ने र गर्मीबाट जोगिने उपाय अपनाउने काम आजको आवश्यकता हो। सचेतना र सावधानी अपनाउन सके धेरै जोखिम कम गर्न सकिन्छ। अहिलेको गर्मीले दिएको सन्देश स्पष्ट छ—अब पनि सचेत नभए भविष्य अझ कठिन बन्न सक्छ।