आज वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले आ –आफ्नो घरको मठमा तुलसीको दल राख्दै छन् । प्रत्येक वर्ष ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीका दिन घर–घरमा तुलसीको दल राख्ने गरिन्छ । यस दिनलाई निर्जला एकादशी पनि भनिन्छ । यस दिन रोपेको बीउ एक महीनापछि आषाढ शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिशयनी एकादशीका दिन रोपिन्छ । आषाढ शुक्ल एकादशीदेखि कार्तिक शुक्ल एकादशीका दिनसम्म तुलसीको विशेष पूजा गरिन्छ । यसलाई तुलसी हुर्काई बढाई दामोदरसँग विवाह गरिने भन्ने पनि बुझिन्छ । यो चार महीनालाई चतुर्मास पनि भनिन्छ । चतुर्मासमा स्नान, पूजन र दान गर्नाले मनोकांक्षा पूरा हुने धार्मिक विश्वास छ ।

हिन्दू धर्म र नेपाली संस्कृतिमा तुलसीलाई अत्यन्त पवित्र वनस्पतिको रूपमा मानिन्छ । घरको आँगनमा तुलसी रोप्ने, पूजा गर्ने तथा विभिन्न धार्मिक कार्यमा तुलसीको दल (पात) प्रयोग गर्ने परम्परा प्राचीन कालदेखि चलिआएको छ । विशेष गरी पूजा–आराधना, प्रसाद, चरणामृत तथा शुभ कार्यहरूमा तुलसीको दल राख्ने चलनले धार्मिक, सांस्कृतिक र स्वास्थ्यसम्बन्धी महत्व बोकेको छ । धार्मिक मान्यताअनुसार तुलसी भगवान् विष्णुको प्रिय वनस्पति मानिन्छ । त्यसैले विष्णु, कृष्ण तथा अन्य देवताहरूको पूजा गर्दा तुलसीको दल अर्पण गरिन्छ । तुलसीको दल राख्दा पूजा पूर्ण र फलदायी हुने विश्वास रहिआएको छ । यसले श्रद्धा, आस्था र आध्यात्मिक भावनालाई थप बलियो बनाउने काम गर्दछ । तुलसीको महत्व केवल धार्मिक पक्षमा मात्र सीमित छैन । आयुर्वेदले तुलसीलाई औषधीय गुणले भरिपूर्ण वनस्पतिको रूपमा वर्णन गरेको छ । यसमा जीवाणुनाशक, रोगप्रतिरोधात्मक तथा वातावरण शुद्ध गर्ने गुण पाइन्छन् । त्यसैले प्रसाद वा चरणामृतमा तुलसीको दल राख्ने परम्पराले स्वास्थ्य सुरक्षासँग पनि सम्बन्ध राख्छ । यसले हाम्रो पुर्खाहरूको वैज्ञानिक सोच र जीवनशैलीलाई समेत प्रतिबिम्बित गर्दछ । आधुनिक समाजमा कतिपय परम्परालाई अन्धविश्वासको दृष्टिले हेर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ । तर तुलसीको दल राख्ने चलन धार्मिक विश्वाससँगै सांस्कृतिक पहिचान र स्वास्थ्यजन्य लाभसँग पनि जोडिएको विषय हो । यसलाई केवल कर्मकाण्डका रूपमा नभई हाम्रो सभ्यता र ज्ञानपरम्पराको अंशका रूपमा बुझ्न आवश्यक छ ।