पाल्पा जिल्ला अहिले धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिले चलायमान बनेको छ । सदरमुकाम तानसेनसहित जिल्लाका विभिन्न गाउँबस्तीमा वर्षभरि विभिन्न जात्रा, पर्व, मेला तथा धार्मिक उत्सव आयोजना हुने गर्छन् । यी जात्रा–पर्व केवल मनोरञ्जन वा धार्मिक आस्थाका अवसर मात्र होइनन्, पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएका मौलिक परम्परा, सामाजिक सम्बन्ध र सांस्कृतिक पहिचानका जीवन्त धरोहर हुन् । यिनको संरक्षण गर्नु भनेको पाल्पाको इतिहास र पहिचानलाई भावी पुस्ताका लागि सुरक्षित गर्नु पनि हो । 

पाल्पाको सांस्कृतिक पहिचानलाई उजागर गर्ने महत्वपूर्ण जात्राहरूमध्ये तानसेनको ऐतिहासिक भगवती जात्रा विशेष महत्वको छ ।  नेपाल–अंग्रेज युद्धमा नेपाली सेनाले हासिल गरेको विजयको स्मरणमा मनाइँदै आएको यस जात्राले इतिहास, वीरता र राष्ट्रिय स्वाभिमानको समेत झल्को दिन्छ । त्यस्तै रानीमहल क्षेत्रसँग जोडिएका धार्मिक गतिविधि, भैरव तथा विभिन्न देवीदेवताका मन्दिरमा लाग्ने मेला, गाउँबस्तीमा मनाइने स्थानीय जात्रा तथा पर्वहरूले पाल्पाको धार्मिक र सांस्कृतिक विविधतालाई अझ समृद्ध बनाएका छन् । यी पर्वहरूमा धर्म र संस्कृतिबीचको गहिरो सम्बन्ध स्पष्ट देखिन्छ । पूजाआजा, रथयात्रा, बाजागाजा, नाचगान, परम्परागत भेषभूषा र सामूहिक सहभागिताले समुदायलाई एउटै सूत्रमा बाँध्ने काम गर्छ । जात्रा–पर्वका अवसरमा टाढाटाढाबाट आफन्त तथा समुदायका मानिस एक ठाउँमा भेला हुने भएकाले सामाजिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउन पनि यिनको महत्वपूर्ण भूमिका रहँदै आएको छ । अझ महत्वपूर्ण कुरा, नयाँ पुस्तालाई आफ्नो इतिहास, संस्कार, परम्परा र मौलिक संस्कृति बुझाउने प्रभावकारी माध्यम पनि यिनै जात्रा–पर्व हुन् । तर पछिल्ला वर्षहरूमा बदलिँदो जीवनशैली, आधुनिक मनोरञ्जनका साधन, बसाइँसराइ तथा मौलिक संस्कृतिप्रतिको घट्दो रुचिका कारण कतिपय परम्परा कमजोर बन्दै गएका छन् ।

कतिपय जात्रा औपचारिकतामा सीमित हुने तथा मौलिक पक्षभन्दा प्रदर्शन र देखावटी पक्ष हावी हुने जोखिमसमेत बढ्दै गएको छ । संस्कृति संरक्षणका नाममा यसको मूल स्वरूप नै हराउँदै जाने अवस्था आउनु झनै चिन्ताको विषय हो । स्थानीय तह, संस्कृति संरक्षणमा क्रियाशील संघसंस्था, समुदाय र नागरिक समाजले यस विषयलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ । जात्रा–पर्वलाई व्यवस्थित बनाउन पूर्वाधार, सरसफाइ, सुरक्षा, यातायात व्यवस्थापन र प्रचारप्रसार आवश्यक छ । तर आधुनिक व्यवस्थापनका नाममा परम्परागत स्वरूप, विधि र सांस्कृतिक मूल्यमा आँच आउन दिनु हुँदैन । तसर्थ जात्रा–पर्वको व्यवस्थापनसँगै यसको मौलिकता र ऐतिहासिक महत्व जोगाउनेतर्फ विशेष ध्यान दिन जरुरी छ ।